Wat te zien in Schloss Linderhof, in de volgorde waarin je het tegenkomt

De aanloop, en wat het gebouw werkelijk is

Linderhof ligt in het Graswangtal met beboste hellingen aan weerszijden, en het eerste wat je moet weten is de schaal. Dit is het kleinste van de drie paleizen van Lodewijk II en het enige dat hij voltooid zag. Wie 's ochtends uit Slot Neuschwanstein komt, zoals de meeste dagtrips doen, verwacht iets van die schaal en vindt een gebouw waar je in een paar minuten omheen loopt.

De grond was al koninklijk voordat hij eraan begon. Er stond het jachthuis van koning Maximiliaan II, het Königshäuschen. Lodewijk begon het in 1869 uit te breiden; in 1874 werd het oude jachthuis afgebroken en elders in het park herbouwd, werden drie zalen en een trap toegevoegd en werd de houten buitenkant vervangen door steen. Het was in 1878 klaar, en hij woonde er sinds 1876 het grootste deel van de tijd. In juli 2025 werd het onderdeel van een UNESCO-werelderfgoedinschrijving voor de koninklijke paleizen van Lodewijk.

De rondleiding door het paleis

Het interieur zie je met een rondleiding en op geen andere manier. Die vertrekt elke vijf tot tien minuten, duurt ongeveer 25 minuten, neemt maximaal 40 personen mee en wordt gegeven in het Duits en het Engels. Er is geen zelfgeleide route en geen manier om te blijven hangen.

Over het interieur zegt de administratie dat het neorococo is, met motieven uit de tijd van Lodewijk XV, binnen een barokke buitenkant, en met een sterke Zuid-Duitse invloed die de administratie terugvoert op de Amalienburg. Die combinatie is de reden dat de zalen dicht aanvoelen in plaats van groots: dit is een klein gebouw dat een hoeveelheid decoratie draagt die bij een veel groter gebouw past. Reviewers zijn daarover vrij betrouwbaar verdeeld, en de verdeeldheid gaat precies daarover.

De elf zalen, in de volgorde van de rondleiding

Dit is de eigen route van de administratie, in haar eigen volgorde, met naast elke zaal de Duitse naam die je gids gebruikt. Je gids beschrijft wat er in elke zaal is terwijl je er staat.

Doe nu de deling, want het is het nuttigste op deze pagina. Elf zalen in ongeveer vijfentwintig minuten is grofweg twee minuten per zaal. Dat is het tempo, dus het helpt om te komen met de verwachting van een vlotte wandeling in plaats van tijd om bij een kabinet te blijven hangen. Groepen zijn maximaal veertig, en de groep na de jouwe vertrekt vijf minuten later.

De twee Gobelinzalen vormen de haken om het midden van de route en de vier kabinetten (Geel, Lila, Roze, Blauw) zijn de kleine zalen tussen de grote, en daarom voelt de rondleiding in de tweede helft sneller dan in de eerste. De Spiegelzaal komt als laatste.

Je kunt er geen enkele fotograferen

Fotograferen en filmen zijn binnen niet toegestaan: in het paleis, de Venusgrot en het Koninklijk Jachthuis alle drie. Overal buiten, in het hele park, mag je fotograferen wat je wilt. De administratie zegt het in één zin op haar bezoekerspagina: “In Schloss Linderhof, in der Venusgrotte, im Königshäuschen und im Königshaus am Schachen sind Foto- und Videoaufnahmen leider nicht gestattet.”

Het is de moeite waard de vijfentwintig minuten te plannen rond kijken in plaats van fotograferen: je ziet elke zaal één keer, op wandeltempo, en dan sta je weer buiten.

Waarom elke foto van het interieur die je vindt oud is

Hier is een gevolg van die regel dat het doorgeven waard is. Foto's van de binnenkant van dit paleis blijken er bijna geen te zijn die niet tientallen jaren oud zijn.

Vrijwel elke gepubliceerde foto van deze zalen is archiefmateriaal, en de handvol die bestaat komt van plekken als de Library of Congress en het Nationaal Archief. Dat is geen gat in het archief. Het is de fotoregel die zichtbaar wordt als een gat in het aanbod van beelden: de oude zijn alles wat er is, omdat er geen nieuwe worden gemaakt.

Dus als je ergens op een pagina een warm, druk, verguld interieur van Linderhof ziet, kijk dan hoe oud het is. Twee van de vier staan hieronder en een derde staat op de pagina over de Spiegelzaal.

Wie het bouwde

Vier namen die het waard zijn te kennen, want zij worden door de administratie naast de koning genoemd.

• Georg von Dollmann: hoofdarchitect, verantwoordelijk voor de constructie en voor de vleugels vanaf 1870.
• Carl von Effner: hofdirecteur van de tuinen, die het park vanaf 1874 aanlegde.
• Julius Hofmann: de laatste uitbreiding, en de verbouwing van de slaapkamer in 1885/86. Dat is de zesde zaal op de lijst hierboven, en die werd nog verbouwd in de laatste maanden van het leven van de koning.
• Philipp Perron maakte de beeldhouwwerken op de gevels, en Franz Walker de Atlasfiguur op de hoofdgevel, iets om naar omhoog te kijken terwijl je op je rondleidingsnummer wacht.

De pagina over de Spiegelzaal beantwoordt de vraag die mensen echt intypen over de laatste zaal, namelijk of het die van Versailles is. Dat is het niet.

Het park, de langere helft van de dag

De tuinen zijn van hofdirecteur van de tuinen Carl von Effner en ze zijn de reden om meer tijd te nemen dan de rondleiding nodig heeft. Voor het park en de geopende parkgebouwen is geen ticket nodig. In de zomer spelen de fonteinen elk half uur tussen 9:00 en 18:00, van april tot oktober, met de eigen opmerking van de administratie dat de capaciteit door watertekort kan worden verminderd.

De onderstaande volgorde is die welke in de praktijk werkt, bergop lopen en weer naar beneden. En anders dan bij de elf zalen mag je hier alles fotograferen.

• De Venusgrot: gebouwd in 1875-1877, sinds 1877 verlicht met elektrische lampen, en gerestaureerd gedurende ongeveer tien jaar voor de heropening in april 2025. Hij heeft een eigen ticket en een eigen rondleiding, neemt elke 20 minuten 50 personen mee en is alleen in de zomer open. Het is het enige hier dat nergens anders bestaat. De grot.
• De Moorse Kiosk: in renovatie en omsteigerd, van buiten noch van binnen te zien. De administratie hoopt het interieur voor het seizoen 2028 te heropenen. Plan zonder hem.
• Het Marokkaans Huis: gebouwd in Marokko voor de Wereldtentoonstelling van Wenen in 1873, in 1878 door de koning gekocht, en sinds 1998 op zijn huidige plek in het park.
• Hundinghut en de Kluizenarij van Gurnemanz: open van 11:00 tot 18:00 in het zomerhalfjaar, de hele winter dicht.
• De tentoonstelling in het Koninklijk Jachthuis: het enige parkgebouw dat 's winters überhaupt open is, en het enige met een eigen toegangsprijs.

De pagina over de parkgebouwen behandelt ze allemaal goed, inclusief de openingstijden van elk.

Hoe lang het geheel duurt

Vijfentwintig minuten binnen voor elf zalen, nog vijftien als je de grot doet, en dan zo lang als het weer toelaat buiten. De meeste mensen die genieten van deze plek besteden het grootste deel van hun tijd in het park, dus het loont om voor beide tijd te reserveren. Hoe lang je nodig hebt doet de rekensom; is het de moeite waard beantwoordt de vraag eronder.

Lees hierna

• De Venusgrot: het ene dat hier is en nergens anders.
• De Spiegelzaal, en waarom het niet die van Versailles is.
• De parkgebouwen, op volgorde.
• De koning die het bouwde.

Veelgestelde vragen